PORADNIK DLA ORGANIZATORÓW WYCIECZEK I ZIELONYCH SZKÓŁ

GIMNAZJUM NR 1 W NYSIE

Nysa 2001 r.

SPIS TREŚCI

WSTĘP.. 2

cześć pierwsza.. 3

zadania kierownika wycieczki szkolnej. 3

faza planowania wycieczki 3

przed wycieczką.. 3

w trakcie wycieczki 4

cześć DRUGA.. 5

zadania kierownika ZIELONEJ SZKOŁY. 5

ZAŁĄCZNIKI 6

Ramowy program „Zielonej szkoły” 7

LISTA UCZESTNIKÓW „ZIELONEJ SZKOŁY” 8

PODSTAWOWE OBOWIĄZKI opiekuna wycieczki 9

DEKLARACJA OPIEKUNÓW... 10

regulamin uczestnikA WYCIECZKI 11

ZGODA RODZICÓW NA WYJAZD DZIECKA NA WYCIECZKĘ.. 12

INFORMACJA DLA RODZICÓW... 13

PISMO DO KURATORIUM.. 15

LISTA OPIEKUNÓW „ZIELONEJ SZKOŁY” 17

AKTUALNE PRZEPISY DLA ORGANIZATORÓW WYCIECZEK SZKOLNYCH.. 18

WYCIĄG NAJWAŻNIEJSZYCH PRZEPISÓW... 19

WSTĘP

Wycieczki szkolne to stały i ważny element planu pracy wychowawcy. Każdy z nas nauczycieli wie, ile czasu pochłania przygotowanie dokumentacji planowanej wycieczki. By ułatwić kierownikowi wycieczki pracę, postanowiliśmy opracować Poradnik dla organizatorów wycieczek i Zielonych Szkół. Zebraliśmy w nim wzory dokumentów, które należy skompletować, by uzyskać zgodę dyrektora szkoły lub władz oświatowych (w przypadku wyjazdu za granicę) na odbycie szkolnej wycieczki.

Opracowując poradnik staraliśmy się, aby był on konkretny i rzetelny, aby ułatwił przygotowania do wycieczki. Pamiętaliśmy też o tym, by w naszych propozycjach nie zabrakło żadnej istotnej informacji, także o tym, gdzie znaleźć aktualne przepisy dla organizatorów szkolnych wycieczek. Opierając się na wymienionych tam zarządzeniach i rozporządzeniach opracowaliśmy Wyciąg najważniejszych przepisów, w którym znajdziemy podstawowe wskazania, jak zaplanować szkolną wycieczkę, by zapewnić jej uczestnikom bezpieczeństwo oraz warunki pełnej realizacji programu.

W części pierwszej zamieściliśmy harmonogram działań kierownika wycieczki szkolnej. Druga część poświęcona jest kolejności działań kierownika Zielonej Szkoły, gdyż ta forma wypoczynku uczniów wymaga przygotowanie innej (bardziej rozszerzonej) dokumentacji. W trzeciej części znaleźć można wzory potrzebnych dokumentów.

Mamy nadzieję, że nasz poradnik spełni oczekiwania nauczycieli i ułatwi im planowanie i organizację szkolnej wycieczki.

Opracowali

Grażyna i Tadeusz Zdanowicz

cześć pierwsza

zadania kierownika wycieczki szkolnej

faza planowania wycieczki

1. Określenie możliwości finansowych rodziców i ich zgoda na trasę i terminu wycieczki.

2. Wybranie środka lokomocji (wspólnie z radą rodziców).

3. Ustalenie warunków żywieniowych i noclegowych (wspólnie z radą rodziców).

4. Pozyskiwanie sponsorów (wspólnie z radą rodziców).

5. Wstępne sporządzenie kosztorysu (wspólnie z radą rodziców).

6. Właściwy dobór opiekunów (dok. - Zgoda dyrektora szkoły na pełnienie funkcji: opiekuna przez rodziców)

7. Ustalenie listy uczestników (załącznik nr 2)

8. Przydział opiekunom grupy dzieci pod opiekę.

9. Określenie celów i założeń programowych uwzględniających ścieżki międzyprzedmiotowe.

10. Określenie spodziewanych efektów z wyjazdu na wycieczkę.

11. Wykorzystanie zdobytych treści na zajęciach lekcyjnych.

Końcowym zadaniem etapu planowania wycieczki jest opracowanie harmonogramu i szczegółowego programu oraz wypełnienie karty wycieczki. (załącznik nr 1)

przed wycieczką

1. Określenie zadań dla opiekuna w zakresie realizacji programu, zapewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom wycieczki lub imprezy. (Podstawowe obowiązki opiekuna - załącznik nr 3

2. Zapoznanie opiekunów z zasadami bezpieczeństwa i regulaminem podpisanym przez opiekunów (Deklaracja opiekuna - załącznik nr 4).

3. Określenie sposobu identyfikacja uczestników wycieczki przez opiekunów.

4. Zebranie wszystkich uczestników wycieczki (najlepiej z rodzicami) i zapoznanie ich z zasadami bezpieczeństwa – (uzyskanie ich akceptacji). Załącznik nr 5

Przygotowanie i rozdanie przepisów dotyczących bezpieczeństwa dla rodziców i uczniów.

5. Uzyskanie od rodziców pisemnych zezwoleń na wyjazd dziecka na wycieczkę oraz przyjęcie na siebie zobowiązań finansowych przez rodziców (opiekunów). (Zgoda rodziców na wyjazd - załącznik nr 6)

6. Opracowanie wspólnie z uczniami i podpisanie przez uczestników kontraktu obowiązującego na wycieczce.

7. Podział ról – ustalenie, kto za co odpowiada przed wyjazdem i w czasie wycieczki.

8. Nadzór nad zaopatrzeniem uczestników w niezbędny, sprawny sprzęt i ekwipunek oraz apteczkę pierwszej pomocy i zabranie jej ze sobą.

9. Sprawdzenie polisy ubezpieczeniowej uczestników.

10. Informacje dla rodziców (sprawy organizacyjne). (załącznik nr 7).

11. Zapewnienie stałej łączności.

12. Uzyskanie od rodziców informacja o stanie zdrowia uczestników. (zgoda rodziców) załącznik nr 6

13. Podział zadań wśród uczestników.

14. Potwierdzenie przez właściciela bazy wypoczynkowej spełnienia warunków bezpieczeństwa, higieny i realizacji programu

15. Stworzenie alternatywnego programu wycieczki.

16. Podsumowanie wycieczki i jej ocena.

w trakcie wycieczki

1. Zapewnienie warunków pełnej realizacji programu i regulaminu wycieczki oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie.

2. Zapoznanie uczestników z zasadami bezpieczeństwa oraz zapewnienie warunków do ich przestrzegania.

3. Określenie zadań dla opiekunów w zakresie realizacji programu, zapewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom wycieczki.

4. Nadzór nad przestrzeganiem regulaminu przez opiekunów i uczestników, ze szczególnym uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa.

5. Podział zadań wśród uczestników.

6. Sprawdzenie stanu technicznego pojazdu (trzeźwość kierowcy).

7. Sprawdzenie obiektu (zapewnienie odpowiednich warunków w trakcie pobytu).

8. Nadzór nad wykonywaniem przez uczestników przydzielonych zadań.

9. Organizacja czasu wolnego zgodnie z zainteresowaniami uczestników.

Wszelkie zorganizowane wyjazdy młodzieży szkolnej za granicę wymagają zgody Kuratora Oświaty. (Pismo do kuratora – załącznik nr 8)

cześć DRUGA

zadania kierownika ZIELONEJ SZKOŁY

W przypadku organizowania wyjazdu młodzieży na Zieloną Szkołę procedura działań jest taka sama jak w przypadku przygotowań wycieczki szkolnej. Dodatkowo kierownik Zielonej Szkoły opracowuje Harmonogram zajęć dydaktyczno–wychowawczych (załącznik nr 9) oraz sporządza listę opiekunów – wychowawców (załącznik nr 10)

ZAŁĄCZNIKI

Załącznik nr 1

Ramowy program „Zielonej szkoły”

w Pogorzelicy w dniach 09.06.02 -16.06.02

Niedziela 09.06 – dzień pierwszy

Wyjazd z Nysy o godzinie 22⁰⁰ z Rynku.

Poniedziałek 10.06 – dzień drugi

Przyjazd do Pogorzelicy około 7⁰⁰, zakwaterowanie w apartamentach.

Zajęcia dydaktyczno - wychowawcze od 12⁰⁰ do 15⁰⁰.

Spacer po Pogorzelicy od 16⁰⁰ do 18⁰⁰.

Zajęcia integracyjne 19⁰⁰ do 21⁰⁰.

Wtorek 11.06 – dzień trzeci

Zajęcia indywidualne od 9⁰⁰ do 11⁰⁰

Przygotowanie programu na ognisko (piosenki, skecze, wiersze) 11⁰⁰ 13⁰⁰.

Środa 12.06 – dzień czwarty

Wycieczka do Kołobrzegu.

Czwartek 13.06 – dzień piąty

Zajęcia dydaktyczno-wychowawcze od 9⁰⁰ do 13⁰⁰.

Spacer do Trzęsacza od 15⁰⁰ do 18⁰⁰.

Ognisko integracyjne od 19⁰⁰ do 21⁰⁰.

Piątek 14.06 – dzień szósty

Zajęcia dydaktyczno-wychowawcze od 9⁰⁰ do 13⁰⁰.

Pobyt na plaży - rozgrywki sportowe od 14⁰⁰ do 18⁰⁰.

Czas wolny od 19⁰⁰ do 21⁰⁰.

Sobota 15.06. – dzień siódmy

Śniadanie – 9⁰⁰

Przygotowanie do wyjazdu od 10⁰⁰ do 12⁰⁰

Wyjazd do Nysy ok. 12⁰⁰

Załącznik nr 2

LISTA UCZESTNIKÓW „ZIELONEJ SZKOŁY”

WE WŁOSZECH (od 11 do 20.05.2001)

Lp	Nazwisko i imię	Kl.	Adres zamieszkania	Data urodz.	Miejsce ur.	Telefon
1	Szczepan
2	Alicja
3	Paweł
4	Mateusz
5	Maciej
6	Bartosz
7	Paulina
8	Kamil
9	Marta
10	Wojciech
11	Damian
12	Paweł
13	Patryk
14	Katarzyna
15	Bartosz
16	Ewelina
17	Aleksandra
18	Damian
19	Łukasz
20	Marta
21	Maciej
22	Piotr
23	Katarzyna
24	Szymon
25	Anna
26	Bartosz

Załącznik nr 3

PODSTAWOWE OBOWIĄZKI opiekuna wycieczki

Sprawowanie opieki nad powierzoną przez kierownika grupą uczestników - 24 godziny na dobę.
Współdziałanie z kierownikiem w zakresie realizacji programu i harmonogramu wycieczki.
Przestrzeganie regulaminu wycieczki.
Nadzór nad przestrzeganiem regulaminu przez uczestników, ze szczególnym uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa.
Zapoznanie się ze stanem zdrowia i sprawnością dzieci.
Nadzór nad wykonywaniem przez uczestników przydzielonych zadań.
Dysponowanie środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wycieczki i rozliczenie finansowe wycieczki po jej zakończeniu
Sprawdzanie stanu liczbowego uczniów przed wyruszeniem z każdego miejsca pobytu w czasie zwiedzania, przejazdu oraz po przybyciu do punktu docelowego.
Rozwiązywanie konfliktów rówieśniczych.
Zakup i organizacja biletów wstępu.
Organizacja czasu wolnego zgodnie z zainteresowaniami uczestników.
Wykonywanie innych zadań zleconych przez kierownika

Załącznik nr 4

DEKLARACJA OPIEKUNÓW

w sprawie bezpieczeństwa życia i zdrowia uczestników wycieczki szkolnej

W poczuciu pełnej osobistej odpowiedzialności przed prawem, własnym sumieniem, rodzicami i społeczeństwem za bezpieczeństwo życia i zdrowia powierzonych mej opiece dzieci na wycieczce do ................................... zorganizowanej przez Biuro Podróży „Łazik” w terminie .......................

wyrażam zgodę na pełnienie funkcji opiekuna i zobowiązuję się do:

ˇ Sprawowania opieki nad powierzoną przez kierownika grupą uczestników - 24 h na dobę.

ˇ Współdziałania z kierownikiem w zakresie realizacji programu i harmonogramu wycieczki.

ˇ Przestrzegania regulaminu wycieczki.

ˇ Nadzoru nad przestrzeganiem regulaminu przez uczestników, ze szczególnym uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa.

ˇ Zapoznania się ze stanem zdrowia i sprawnością dzieci.

ˇ Nadzoru nad wykonywaniem przez uczestników przydzielonych zadań.

ˇ Dysponowania środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wycieczki i rozliczenie finansowe wycieczki po jej zakończeniu

ˇ Sprawdzania stanu liczbowego uczniów przed wyruszeniem z każdego miejsca pobytu w czasie zwiedzania, przejazdu oraz po przybyciu do punktu docelowego.

ˇ Rozwiązywania konfliktów rówieśniczych.

ˇ Zakupu i organizacji biletów wstępu.

ˇ Organizacji czasu wolnego zgodnie z zainteresowaniami uczestników.

ˇ Wykonywania innych zadań zleconych przez kierownika.

Ponadto oświadczam, że:

ˇ z należytą uwagą i zrozumieniem zapoznałem się ze wszystkimi materiałami i przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa życia i zdrowia;

ˇ zobowiązuję się do przestrzegania i stosowania zawartych w tych przepisach wskazówek, środków i metod działania w czasie pełnienia obowiązków na wycieczce.

Imię i nazwisko	Funkcja	Podpis i data
Jan Kowalski	Opiekun
Marian Wiśniewski	Opiekun
Maria Kowalska	Opiekun

Załącznik nr 5

regulamin uczestnikA WYCIECZKI

1. Wszyscy uczestnicy zobowiązani są do posłuszeństwa i wykonywania poleceń kierownika wycieczki oraz opiekunów.

2. Zabrania się samowolnego oddalania od grupy.

3. Należy przestrzegać punktualnego stawiania się w miejscach zbiórek.

4. Wszelkie niedyspozycje trzeba zgłaszać opiekunowi; zabrania się przyjmowania leków bez wiedzy opiekuna.

5. Zabrania się spożywania i posiadania wszelkich używek (alkohol, papierosy, narkotyki); w przypadku stwierdzenia posiadania ich lub spożycia, kierownik wycieczki jest zobowiązany do powiadomienia rodziców.

6. W miejscach noclegowych należy przestrzegać wewnętrznych regulaminów ośrodków wypoczynkowych (cisza nocna, porządek)

7. Należy zachowywać się stosownie do miejsca pobytu (nie krzyczeć, nie niszczyć przyrody, nie rozpalać ogniska w miejscach niedozwolonych).

8. Dbać o bezpieczeństwo swoje i innych.

9. Kąpiel w akwenach możliwa jest tylko za zgodą i pod opieką opiekuna.

10. Każdy uczestnik wycieczki powinien być wyposażony w odpowiedni strój i ekwipunek (w zależności od rodzaju wycieczki).

11. Uczestnicy potwierdzają własnoręcznym podpisem fakt zapoznania się z regulaminem i zobowiązują się przestrzegać zawartych w nich zasad.

Załącznik nr 6

ZGODA RODZICÓW NA WYJAZD DZIECKA NA WYCIECZKĘ

A. Wyrażam zgodę na wyjazd mojego syna/córki*..............................................................
z klasy ...... na wycieczkę do .............................................. dniach ....................

1) ......................................... ……………..

imię i nazwisko matki(opiekuna) podpis

2) ................................. .................

imię i nazwisko ojca(opiekuna) podpis

B. Jednocześnie informuję, że syn/córka*:

choruje/nie choruje* na przewlekłe choroby

............................................................................................................................

zażywa/nie zażywa* na stałe leki

.............................................................. ..............................................................

jest uczulony(a)/nie jest uczulony(a)*

.............................................................. ..............................................................

dobrze/źle* znosi jazdę autokarem

.............................................................. ..............................................................

inne uwagi

.............................................................. ..............................................................

C. Dane osobowe uczestnika:

ˇ adres zamieszkania:...................................................................................................

ˇ telefon domowy wraz z numerem kierunkowym: .......................

ˇ seria i numer paszportu: .........................................

Prawidłowość powyższych informacji potwierdzam .....................................................

Czytelny podpis i data

* niewłaściwe skreślić (w części B w przypadku odpowiedzi twierdzącej podać uzasadnienie)

Załącznik nr 7

INFORMACJA DLA RODZICÓW

UCZNIÓW BIORĄCYCH UDZIAŁ W ZIELONEJ SZKOLE WE WŁOSZECH 11÷20.05.2001r.

Wyjazd: 11.05 (piątek) godz. 18⁰⁰ spod budynku Gimnazjum nr 1 ul. Chodowieckiego 7, na miejscu będziemy 12.05 (sobota) około godz. 10⁰⁰

Przyjazd: 20.05 (niedziela) w godz.10⁰⁰ ÷ 11⁰⁰ pod Gimnazjum nr 1 ul. Chodowieckiego 7

Na podróż NIE ZAPOMNIJ ZABRAĆ:

ˇ PASZPORT!!!

ˇ Legitymacja szkolna (podbita)

ˇ suchy prowiant, napoje;

ˇ w przypadku objawów choroby lokomocyjnej należy wziąć leki zapobiegawcze (Aviomarin) i woreczki.

ˇ wygodny ubiór (można wziąć małą poduszkę).

Bagaż:

ˇ dopuszczalny bagaż: torba lub plecak i podręczny bagaż;

ˇ szczoteczkę i pasta do zębów, mydło, szampon, ręczniki, grzebień, papier toaletowy, podpaski, chusteczki;

ˇ kapcie (klapki, tenisówki), dwie pary obuwia;

ˇ bielizna na zmianę, dwie pary wygodnych spodni, strój kąpielowy, kurtka przeciwdeszczowa, ciepły sweter, dres;

ˇ nakrycie głowy, okulary przeciwsłoneczne, filtr do opalania; krem przeciw poparzeniu słonecznemu;

ˇ podręczny plecak-chlebak lub torba na wycieczki (nie brać reklamówek);

ˇ pościel (prześcieradło, poszewka na poduszkę i poszewka na kołdrę);

ˇ sprzęt sportowy: badminton, piłki, gry planszowe, ringo itp.;

ˇ środki przeciw komarom i łagodzące skutki ich ukąszeń (np. Fenistil);

ˇ OSOBY SZCZEGÓLNIE TĘSKNIĄCE ZA DOMEM PROSZONE SĄ O ZABRANIE KARTY TELEFONICZNEJ.

UWAGA!!!

ˇ uczeń zobowiązany jest dbać o swój bagaż i pieniądze;

ˇ za wszelkie szkody wyrządzone przez uczniów podczas pobytu odpowiadają rodzice; rodzice zobowiązani są zaopatrzyć dziecko w leki (w wypadku ich stałego zażywania) i środki opatrunkowe;

ˇ wszelkie informacje na temat dojazdu dzieci do Włoch można uzyskać w Biurze Podróży ................. ul. ................................... tel. 4333333 w godzinach 9⁰⁰ ÷ 16⁰⁰.

Załącznik nr 8

PISMO DO KURATORIUM

Nysa, dn. 28.04.2001 r.

NR G – 429 – 01/2001

Kurator Oświaty

w Opolu

Dyrektor Gimnazjum nr 1 w Nysie zawiadamia o organizowanej „Zielonej Szkole”

INFORMACJA O „ZIELONEJ SZKOLE”

1. Nazwa kraju – Włochy, miejscowość – Bibione;

2. Czas pobytu: 11.05.2001 – 20.05.2001

3. program pobytu wg załącznika nr 1;

4. imię i nazwisko kierownika: Tadeusz Zdanowicz;

5. Opiekunowie:

Wiśniewski Eugeniusz – rodzic

6. Lista uczestników – uczniów klasy II gimnazjum wg załącznika nr 2;

Załącznik nr 9

Załącznik nr 10

LISTA OPIEKUNÓW „ZIELONEJ SZKOŁY”

WE WŁOSZECH (od 11 do 20.05 2001)

Lp	Nazwisko i imię	Funkcja	Adres zamieszkania	Data urodzenia	Miejsce urodzenia	Telefon	Paszport
1	Zdanowicz Tadeusz	kierownik
2	Zdanowicz Grażyna	z-ca kier.
3	Deja Marzena	opiekun
4	Michalak Grażyna	opiekun
5	Zadorożny Eugeniusz	opiekun

Załącznik nr 11

AKTUALNE PRZEPISY DLA ORGANIZATORÓW WYCIECZEK SZKOLNYCH

ˇ Zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej Nr 18 z dnia 29.09.1997 r. w sprawie zasad i warunków organizowania przez szkoły i placówki publiczne krajoznawstwa i turystyki,

ˇ Rozporządzenie MEN z dnia 17.48.1992 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp w szkołach i placówkach publicznych,

ˇ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 06.05.1997 r. w sprawie określania warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach, pływających, kąpiących się i uprawiających sporty wodne,

ˇ Ustawa z dnia 18.01.1996 r. o kulturze fizycznej,

ˇ Ustawa z dnia 20.06.1997 Prawo o ruchu drogowym,

ˇ Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 27.07.1999 r. w sprawie szczegółowych warunków zarządzania ruchem na drogach,

ˇ Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21.06.1999 r. w sprawie określenia sposobu zapewniania bezpieczeństwa i porządku publicznego podczas trwania imprez na drogach, warunków ich odbywania oraz trybu postępowania w tych sprawach,

ˇ Rozporządzenie MEN z dnia 21.01.1997 r. w sprawie warunków, jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej, a także zasad jego organizowania i nadzorowania

Załącznik nr 12

WYCIĄG NAJWAŻNIEJSZYCH PRZEPISÓW

ˇ działalność w zakresie krajoznawstwa i turystyki obejmuje następujące formy: wycieczki przedmiotowe, wycieczki krajoznawczo -turystyczne, wycieczki turystyki kwalifikowanej, imprezy krajoznawczo -turystyczne i turystyki kwalifikowanej, imprezy wyjazdowe,

ˇ organizacja i program wycieczek i imprez powinien być dostosowany do wieku, zainteresowań i potrzeb uczniów, ich stanu zdrowia, sprawności fizycznej, stopnia przygotowania i umiejętności specjalistycznych.

ˇ zwiedzanie parku narodowego, parku krajobrazowego lub rezerwatu przyrody powinno odbywać się po oznakowanych szlakach turystycznych,

ˇ udział uczniów małoletnich w wycieczkach i imprezach (z wyjątkiem wycieczek przedmiotowych) wymaga zgody rodziców albo opiekunów prawnych,

ˇ wycieczka, impreza powinna być należycie przygotowana pod względem programowym i organizacyjnym, a także omówiona ze wszystkimi uczestnikami w zakresie celu wycieczki, trasy, zwiedzanych obiektów, harmonogramu i regulaminu

ˇ program wycieczki lub imprezy organizowanej przez szkolę, listę uczestników oraz imię i nazwisko kierownika i opiekunów określa karta wycieczki lub imprezy, którą zatwierdza dyrektor szkoły lub upoważniona przez niego osoba,

ˇ wszyscy uczestnicy wycieczki i imprez powinni być objęci ubezpieczeniem od następstw nieszczęśliwych wypadków

ˇ kierownicy i opiekunowie wycieczek i imprez nie ponoszą kosztów przejazdu - wydatki na ten cel pokrywa się ze środków tworzących budżet wycieczki, imprezy

ˇ przy wyjściu (wyjeździe) z uczniami poza teren szkolny w obrębie tej samej miejscowości na zajęcia obowiązkowe lub nadobowiązkowe z wychowania fizycznego, imprezy szkolne, wycieczki przedmiotowe i krajoznawczo-turystyczne powinien być zapewniony przynajmniej jeden opiekun dla grupy 30 uczniów;

ˇ przy korzystaniu z miejskich środków lokomocji w obrębie miejscowości, w której znajduje się szkoła uczniów, opieka powinna być zwiększona w zależności od wieku uczniów, odległości i innych potrzeb,

ˇ przy wyjściu, wyjeździe z uczniami poza miejscowość, która jest siedzibą szkoły powinien być zapewniony jeden opiekun dla grupy do 15 uczniów,

ˇ nauka pływania powinna odbywać się w grupach liczących nie więcej niż 15 osób na jednego opiekuna,

ˇ w wycieczkach turystyczno-krajoznawczych nie mogą brać udział uczniowie, w stosunku, do których istnieją przeciwwskazania lekarskie,

ˇ zabrania się prowadzenia wycieczek z młodzieżowych podczas burzy, śnieżycy i gołoledzi,

ˇ na wycieczce turystyki kwalifikowanej opiekę powinna sprawować jedna osoba dorosłą nad grupą do 10 uczniów, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej,

ˇ wycieczki piesze lub narciarskie na terenach górskich, leżących na obszarach parków narodowych i rezerwatów przyrody oraz leżących powyżej 1000 m n.p.m. mogą prowadzić tylko przewodnicy turystyczni,

ˇ za drogę dziecka do szkoły i z powrotem odpowiadają rodzice -mogą oni przyprowadzać o odprowadzać, posyłać swoje dzieci samodzielnie, zapewnić im opiekę innych osób dorosłych, posłać młodsze dziecko pod opieką starszego rodzeństwa,

ˇ szkoła odpowiada za dziecko od momentu jego wejścia na teren szkoły do wyjścia po lekcjach oraz podczas wszystkich zajęć pozaszkolnych organizowanych przez szkolę