Korzystanie
z komputeów przez szkoły i lokalne władze oświatowe
Tadeusz Słowik – dyrektor Gimnazjum nr 1 w Nysie
Z perspektywy pięciu lat można powiedzieć, że przejęcie prowadzenia szkół przez gminę w 1996 roku spowodowało znaczące pozytywne zmiany.
W pierwszym roku nie zanosiło się na zmiany na lepsze. Władze gminy, przerażone były wysokością kosztów utrzymania szkół w porównaniu do wielkości subwencji oświatowej. Okazało się, że w celu sfinansowania kosztów wynagrodzeń pracowników, ogrzewania i energii elektrycznej gmina musi z własnych środków dołożyć do subwencji kilkanaście procent. Jednej z przyczyn takiego stanu rzeczy słusznie upatrywano w braku systemu finansowania szkół opartego na klarownych i jednoznaczne regułach.
W 1997 roku wprowadzono taki system. Szkoły zaczęły funkcjonować na podstawie przydzielonych realnych budżetów. Samodzielnie dysponując środkami finansowymi miały możliwość ich gromadzenia na określane przez siebie cele. Dzisiaj widzimy pozytywne efekty takiej polityki oświatowej gminy. Jednym z nich jest skomputeryzowanie szkół. Komputery służą uczniom w każdej nyskiej szkole (w tym we wszystkich szkołach wiejskich).
Wyposażenie szkół gminy Nysa w komputery (stan na 31.12.2000 r.)[1]
| Placówka |
Liczba uczniów |
Liczba komputerów |
Liczba uczniów na 1 komp. |
|
Gimnazjum nr 1 i SP 7 |
921 |
52 |
17,7 |
|
Gimnazjum nr 2 i SP 8 |
965 |
29 |
33,3 |
|
Gimnazjum nr 3 i SP 12 |
399 |
14 |
28,5 |
|
Zespół Szkół Sportowych |
767 |
21 |
36,5 |
|
SP 1 |
739 |
20 |
37,0 |
|
SP 3 |
448 |
10 |
44,8 |
|
SP 5 |
490 |
10 |
49,0 |
|
SP 10 |
853 |
19 |
44,9 |
|
SP Biała Nyska |
158 |
13 |
12,2 |
|
SP Domaszkowice |
42 |
6 |
7,0 |
|
SP Goświnowice |
102 |
12 |
8,5 |
|
SP Hajduki Nyskie |
66 |
7 |
9,4 |
|
SP Kępnica |
73 |
7 |
10,4 |
|
SP Koperniki |
105 |
13 |
8,1 |
|
SP Lipowa |
90 |
5 |
18,0 |
|
SP Niwnica |
93 |
7 |
13,3 |
|
SP Przełęk |
57 |
5 |
11,4 |
|
SP Złotogłowice |
107 |
9 |
11,9 |
|
Razem |
6 475 |
259 |
25,0 |
Komputery w szkole na przykładzie Gimnazjum nr 1
W Gimnazjum nr 1 w Nysie mamy trzy pracownie internetowe. Dwie z nich są przystosowane do prowadzenia typowych zajęć lekcyjnych z informatyki. Każda wyposażona jest w dziesięć komputerów (9 uczniowskich i komputer nauczyciela). Trzecia pracownia wyposażona jest w siedemnaście komputerów (16 uczniowskich i komputer nauczyciela). Zgromadzony w niej sprzęt pozwala na prowadzenie zajęć z całymi klasami lub z grupami.
Wszystkie nasze komputery są komputerami multimedialnymi – mają kolorowe monitory, głośniki i CD-ROM-y. Oprócz tego podstawowego wyposażenia posiadamy również drukarki, skanery, aparat cyfrowy, kamerę oraz projektor współpracujący z komputerem i kamerą. Wszystkie komputery znajdujące się w szkole, a jest ich łącznie 52, są połączone w sieć zarządzaną przez serwer, na którym zainstalowano system operacyjny Windows 2000.
W szkole funkcjonują dwie odrębne sieci:
- sieć administracyjna, do której podłączone są komputery zgromadzone w gabinetach dyrektorskich, sekretariatach, bibliotece, czytelni i u pedagoga szkolnego oraz
- sieć uczniowska łącząca wszystkie komputery w pracowniach komputerowych.
Dzięki sieci komputerowej jej użytkownicy (uczniowie, nauczyciele i inni pracownicy szkoły) mogą w prosty sposób przesyłać informacje między komputerami, a podłączenie do Internetu umożliwia im łączność z całym światem.
Równie ważne jak sprzęt jest oprogramowanie. Uczniowie na swoich komputerach mogą nauczyć się wykorzystywać następujące programy i pakiety programów:
- WINDOWS 98
- Microsoft Office 2000 Premium
- Corel Draw 9.0
- Paradox 9.0
- Visual Basic 4.0
- Logo Komeniusz
- ELI 2.0
Poniższa tabela zawiera zaś zestawienie oprogramowania edukacyjnego, którym dysponujemy.
|
Przedmiot |
Nazwa programu komputerowego |
|
Język polski |
Multimedialny świat Juliana Tuwima |
|
Język angielski |
Euro Plus – interaktywny kurs j.angielskiego |
|
Język niemiecki |
Euro Plus – interaktywny kurs j.niemieckiego. |
|
Matematyka |
Pitagoras 2000 |
|
Historia |
Zamek Królewski w Warszawie |
|
Geografia |
Ameryka Południowa |
|
Chemia |
Chemia – ABC chemii. |
|
Biologia |
Biologia – encyklopedia multimedialna PWN |
Natomiast do wspomagania zarządzania szkołą służą nam następujące programy firmy VULCAN:
- Arkusz Organizacyjny 2000+
- Plan lekcji 2000+
- Księga zastępstw 2000
- Sekretariat Uczniowski 2000
- Prawo w oświacie
- Biblioteka szkolna - MOL
Wszyscy uczniowie zapoznają się z podstawami zastosowania komputera. Zgłębiają tajniki obsługi systemu Windows 98 oraz edytora tekstu Word, edytora grafiki Paint i arkusza kalkulacyjnego Excel. Na zajęciach poznają też sposoby wykorzystania Internetu w różnych sytuacjach życiowych.
Uczniowie mogą rozwijać swoje zainteresowania w różnych kierunkach. Szczególnie dotyczy to klas z rozszerzonym programem z informatyki, plastyki i matematyki. Poznają zasady wykorzystania programów biurowych takich jak Access, PowerPoint, FrontPage, Paradox oraz Outlook. Klasy plastyczne dokładnie poznają pakiet Corel Draw.
Zdobytą wiedzę uczniowie wykorzystują w celu przygotowywania różnych prac na zajęcia lekcyjne i pozalekcyjne. Przygotowują różne zestawienia statystyczne, referaty, materiały na gazetki klasowe itp. Niektóre klasy przygotowują swoje witryny klasowe oraz prywatne witryny internetowe.
Nasza szkoła podjęła współpracę ze starostwem nyskim. Wynikiem tej współpracy ma być opracowanie witryny internetowej naszego powiatu. Główny nacisk kładziemy tutaj na historię powiatu, jego położenie, ekologię, zabytki itp. Cały czas wzbogacamy nasze archiwum fotograficzne składające się ze zdjęć archiwalnych (stare widokówki, stare książki) oraz aktualnych (wykonywanych aparatem cyfrowym przez naszych uczniów). Pierwszym, znaczącym krokiem w tej współpracy jest witryna internetowa „Powiat nyski” opracowana przez uczennice klasy I mp. Została ona nagrodzona II miejscem na Wojewódzkim Konkursie Informatycznym. W tym roku szkolnym będziemy rozbudowywać tę witrynę.
Bardzo dobrze przygotowana i wyszkolona kadra pedagogiczna w pełni wykorzystuje istniejącą bazę komputerową (7 osób ukończyło studia podyplomowe z informatyki)
Pozostali nauczyciele podejmują szkolenie we własnym zakresie. Na terenie szkoły w ramach wewnątrzszkolnego doskonalenia nauczycieli przeprowadzono kursy dla nauczycieli z ogólnej obsługi komputera. W szkoleniu organizowanym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej dotyczącym programu „Pracownia internetowa w każdym gimnazjum” uczestniczyło 9 osób.
Komputery w zarządzaniu nyską oświatą
W innych szkołach, podobnie jak u nas, funkcjonują pracownie komputerowe z dostępem do Internetu. Z komputerów korzystają również dyrektorzy i pracownicy administracji. Dzisiaj jest to zjawisko powszechne. Zostało ono wymuszone przez wprowadzenie do szkół programów komputerowych wspomagających zarządzanie nimi.
Był to jednak bardzo długi proces. Trwał blisko 8 lat. Na początku 1993 r. dwie nyskie szkoły podstawowe, tzn. SP12 i SP7 zaczęły korzystać z programów firmy Vulcan. Były to programy do układania planów lekcji i arkuszy organizacyjnych. Można powiedzieć, że praktycznie tego samego dnia (niezależnie od siebie) dwie osoby w Nysie pomyślały o użyciu komputera do zarządzania szkołą. Szkoła Podstawowa nr 12, której dyrektorem był Mariusz Tobor otrzymała w firmie VULCAN licencję nr 508, a Szkoła Podstawowa nr 7, której szefem byłem ja – 516.
W następnych kilku latach niewiele się zmieniało. Nyskie szkoły podstawowe, prowadzone do końca 1995 roku przez opolskie kuratorium praktycznie nie miały żadnych środków na własne potrzeby. Ich budżet scentralizowany w Miejskim Zespole Ekonomiczno-Administracyjnym Szkół corocznie był za mały. Rosły zobowiązania wobec dostawców energii, ZUS-u i Urzędu Skarbowego. Nie mogło być mowy o zakupie komputera lub programu komputerowego ze środków budżetowych.
Gmina Nysa przejęła prowadzenie szkół w 1996 roku. Zaczęto usilnie szukać informacji niezbędnych do sprawnego wypełniania roli organu prowadzącego. Najważniejszą sprawą okazało się dokładne rozeznanie kosztów zatrudniania nauczycieli. We współpracy z firmą Vulcan zaczęto używać Zbiorczego arkusza organizacyjnego, dzięki czemu uzyskano doskonały materiał do różnorakich analiz.
Początkowo korzystanie ze Zbiorczego arkusza organizacyjnego bardzo komplikował brak w szkołach programów Arkusz organizacyjny 2000. Gmina prowadziła wtedy 24 szkoły (8 w mieście i 16 na wsi) a tylko 4 szkoły miejskie i jedna wiejska posiadały ten program. Radziliśmy sobie wtedy mozolnie wprowadzając do komputera dane, które szkoły dostarczały na papierowych formularzach.
Dokładnie opisana organizacja szkół pozwoliła na szczegółową analizę kosztów ich prowadzenia. Pierwszy taki materiał przygotowaliśmy z Mariuszem Toborem w marcu 1996 r. Było to praktycznie prywatne opracowanie, które przedstawiliśmy władzom gminy. Nie wykorzystano go wtedy, ale po zakończeniu roku budżetowego okazało się, że zawarte w tym opracowaniu oszacowanie rzeczywistych kosztów utrzymania nyskich szkół w roku 1996 było bardzo bliskie rzeczywistości.
W 1997 roku kontynuowaliśmy nasze prace przy większym zainteresowaniu i współpracy ze strony władz gminy. Wtedy też opracowaliśmy teoretyczne podstawy systemu podziału środków na utrzymanie szkół. Główne założenia tego systemu przedstawiłem na sesji Rady Miejskiej. Rada zaaprobowała je, po czym rozpoczęło się wdrażanie nowego systemu.
Pierwszym krokiem tego wdrożenia było zatwierdzenie projektów organizacji szkół na rok szkolny 1997/98 według parametru – przeliczeniowej liczby uczniów. Tym samym wprowadziliśmy bon oświatowy w skali gminy. Nastąpiło ścisłe związanie liczby uczniów z wysokością budżetu szkoły. Liczba uczniów zaczęła określać organizację szkoły, zatrudnienie nauczycieli oraz pozostałych pracowników, bieżące rzeczowe koszty utrzymania (z wyjątkiem ogrzewania) i w ostatecznym rachunku cały plan finansowy szkoły. Gmina zaczęła używać zbiorczego arkusza organizacyjnego do opracowywania budżetów szkół oraz kształtowania polityki oświatowej. Rachunek ekonomiczny stał się jedną z jej przesłanek.
Dzisiaj przygotowanie danych, na podstawie których podejmowane są decyzje o organizacji szkół i wielkości środków na ich utrzymanie przebiega inaczej niż niegdyś. W listopadzie 2000 r. zrealizowaliśmy duży program wyposażenia wszystkich szkół w Arkusze organizacyjne 2000+ powiązany z przeszkoleniem kadry szkolnej w ich stosowaniu. Można to było zrobić dzięki zaangażowaniu władz gminy, które wynikało z zapotrzebowania na szybką i wiarygodną informację o kosztach zatrudniania nauczycieli, zwłaszcza w związku ze zmianą Karty Nauczyciela.
Zmiana Karty Nauczyciela zmobilizowała wiele osób i instytucji do znalezienia sposobu na szybkie i kompleksowe uzyskiwanie danych o szkołach. W Nysie, korzystając z systemu programów VULCANA, zdążyliśmy z tym przed końcem drugiego tysiąclecia.
Rok wcześniej, dzięki niezłemu poziomowi skomputeryzowania szkół możliwe było przeprowadzenie dużej akcji mającej na celu przygotowanie dyrektorów nyskich szkół do aktywnego korzystania z Internetu. Akcja ta, zainicjowana przez firmę VULCAN zrealizowana została przy udziale gminnego Wydziału Oświaty, Kultury i Opieki Społecznej. Chodziło w niej przede wszystkim o nauczenie dyrektorów korzystania z Internetu (w tym z poczty elektronicznej) w codziennej pracy oraz udostępnienie w Internecie rozlicznych informacji o nyskich szkołach. Przy czym miały to być informacje użyteczne, a nie reklamówki ukazujące tylko to, co w szkołach najlepsze i najpiękniejsze. Dlatego dzisiaj na internetowych tablicach ogłoszeniowych (ITO) nyskich szkół można znaleźć plany lekcji, ogłoszenia o imprezach, statuty, regulaminy, systemy oceniania, programy, adresy, zestawienia, budżety i wiele innych materiałów.
Wprowadzenie ITO zbiegło się z opracowywaniem przez szkoły własnego prawa szkolnego w związku z reformą edukacyjną, które wywołało duże zapotrzebowanie na informacje tego rodzaju. Przekonałem się o tym prawie rok później, gdy w jednym z warszawskich wydawnictw, w poradniku nauczyciela, znalazłem przykład regulaminu samorządu uczniowskiego. Był to regulamin Samorządu Uczniowskiego Gimnazjum nr 1 w Nysie opublikowany na ITO pod adresem www.nysa.edu.pl/gimn1.
Adresatami informacji zawartych na ITO są uczniowie i ich rodzice, inne szkoły i reszta świata. Nie jesteśmy teraz jedynie biernymi odbiorcami informacji dostępnych w sieci. Sami ich także dostarczamy. Możemy korzystać z doświadczeń innych i dzielić się z nimi swoimi doświadczeniami.
Uruchomienie ITO w Nysie przyniosło szkołom wiele korzyści. Najważniejszą z nich jest zmobilizowanie dyrektorów szkół do zapoznania się z możliwościami komputera jako narzędzia pracy i podjęcia wysiłku wykorzystania choć części jego możliwości. Na przykładzie Nysy wyraźnie widać, że jest to trudne, wymaga dużo czasu i zdecydowanych działań ze strony organu prowadzącego.
Tezę tę ilustruje historia wykorzystywania poczty elektronicznej. W chwili uruchomienia ITO wszystkie szkoły oraz gminny Wydział Oświaty uzyskały swój adres e-mail. Jednak początkowo swoje skrzynki pocztowe wykorzystywało tylko kilka szkół. Sytuacja zmieniła się radykalnie, gdy Wydział uzyskał oddzielną linię telefoniczną (poza centralą urzędu gminy) z dostępem do Internetu. Zaczęto używać poczty elektronicznej do kontaktów ze szkołami i niektórzy z nas musieli przypomnieć sobie wiedzę uzyskaną na szkoleniu.
Dzisiaj przekazywanie wiadomości pocztą elektroniczną jest codzienną praktyką. Dyrektorzy szkół nauczyli się je odbierać i wysyłać, jednak żeby tak się stało niezbędne było zaangażowanie ze strony organu prowadzącego. W zamian zarządzający nyskimi szkołami mają kolejny konkretny pożytek z tego, że podległe im placówki dysponują komputerami (bardzo często zakupionymi za pieniądze przyznane w budżecie).
Pracownicy Wydziału Oświaty w Nysie nigdy już nie powrócą do telefonogramów (ich przekazywanie do 18 szkół mogło trwać nawet kilka godzin), kserowania ogromnej liczby stron różnych materiałów i temu podobnych sposobów komunikacji ze szkołami. Arkusze organizacyjne szkół również przekazywane są pocztą elektroniczną. Kontakty są szybkie, niezawodne i tanie.
Napisałem w tytule, że gmina korzysta z komputeryzacji szkół. Mogłem tak napisać, ponieważ wcześniej z trudem doprowadzono do tego, że każda szkoła (nawet najmniejsza wiejska) używa komputera. Przy czym nie tylko zastępuje on maszynę do pisania, lecz służy szkole wspomagając zarządzanie nią. Dzięki temu szkolny komputer służy również gminie.
Nysa, 17 czerwca 2001 r.